همان زمان براى حج به شرق سفر كرده بود ، به ادّعاى مهدويت وى توجّه كرده و اطّلاعات جالبى در اين باره و مسائل حاشيه‌اى مهدويت در اسلام ، ارائه نموده است . محمّد بن عبد الوهّاب مكناسى كه در سال 1200 ق ( 1785 م ) به حج رفته و گزارش سفر خود را نوشته ، خبر اين مدّعى مهدويت و اصلاحگر را آورده ، مىگويد : اين شخص كه نامش منصور بوده ، در سال 1200 ق ظهور كرده و متعلّق به قريهء جاجان ( چچن ) در داغستان بوده است ؛ جايى كه به اهالى آن جا لازكى ( لزگى ) گويند و نزديك بحر خزر است . شمارى از مردم در اطراف او هستند و تصوّر وى بر آن است كه خود ، منتظر ديگرى است . مردم بر اين باورند كه او مقدّمهء « المهدى المنتظر فى آخر الزمان » است و بر اين اعتقادند كه او هموست كه در حديث ، وعده داده شده است . « 1 » مكناسى از اين جا به بعد ، به تفصيل در بارهء باور مهدويت در روايات ، سخن گفته كه شرحى مستوفاست . 43 . مهدى سودانى ( م 1259 - 1302 ق ) قيام « مهدى سودانى » يا آن چنان كه مىگفتند : « متمهدى سودانى » ، يكى از معروف‌ترين قيام‌ها در اواخر قرن نوزدهم ميلادى به اسم مهدويت است و شايد براى غربىها كه با آن درگير بودند ، اين پديده ، بسيار شگفت بود و سبب شد تا شمارى از شرق‌شناسان ، آثارى در بارهء مهدى و مهدويت تأليف كنند . نام مهدى سودانى ، محمّد احمد بن عبد اللَّه و از سادات حسينى بود . پدرش

--> ( 1 ) . الرحلة المكناسى : ص 105 - 131 .